Madeira: het eiland waar het altijd lente is én waar je geweldig eet

Naast dat het haast altijd lente is op Madeira, zijn er nog veel meer redenen om af te reizen naar dit Portugese eiland in de Atlantische Oceaan. Niettemin omdat je fantastisch kunt wandelen door het bergachtige landschap, gevormd door vulkanen, maar ook omdat het een eiland voor fijnproevers is.

Madeira telt zo’n 280.000 inwoners en voelt zowel compact en overzichtelijk, als groots en weids aan. In nog geen twee uur rijd je het eiland rond via de snelweg – al zijn daar wel 184 tunnels voor nodig. Maar wie de oude kustwegen neemt, is ruim vijf uur onderweg. Waarschijnlijk nog veel langer, omdat je onderweg continu wil stoppen. Voor zowel het uitzicht, de natuur als al het lekkere eten.

Dat het altijd lente is op Madeira, is geen marketingpraatje. Ik reisde in november af naar het eiland, en zelfs in het najaar bloeien er nog volop bloemen en is het landschap felgroen. Tegelijkertijd kan het weer op één dag meerdere keren omslaan. Het eiland is ook berucht om de felle regenbuien en harde wind, al is dit vaak maar van korte duur.

Door onder andere de vele hoogteverschillen kent Madeira talloze microklimaten: zon aan de zuidkust, mist in de bergen en regen in het noorden – soms allemaal tegelijk. De meeste wegen – afgezien van de snelweg – zijn steil en slingeren omhoog, dwars door het prachtige landschap.

Het eiland is in terrassen opgebouwd, waarbij het lijkt alsof elke achtertuin over landbouw beschikt. Overal zie je dan ook bananenplanten, vaak tussen de sfeervolle woonhuizen in. De bananen worden nauwelijks geëxporteerd, maar voornamelijk gegeten op het eiland, net als de vele aardappelen, passievruchten en citrusvruchten die op Madeira groeien.

Madeira is overigens ook hét eiland als je walvissen wil spotten. Door strenge regelgeving en veel bescherming richting de dieren is het een plek waar je veel walvissen tegenkomt. Er leven bijna dertig soorten walvissen rondom Madeira, waarvan veel permanent. Van speelse dolfijnen tot aan immense potvissen, de kans is groot dat je verschillende soorten tegenkomt tijdens een vaartocht.

Ook de regels voor het spotten zijn overigens zeer streng; zo kunnen er maximaal twee boten tegelijkertijd uitvaren, die vervolgens niet meer dan tien minuten bij een groep dieren mogen varen. Er zijn dan ook maar een paar tochten per dag, van tevoren reserveren is aan te raden.

Vanuit de bergen lopen talloze oude irrigatiekanalen naar beneden, zogeheten levada’s. Deze zijn ooit aangelegd om water van het natte noorden naar het drogere zuiden te leiden. In totaal ligt er zo’n 3.000 kilometer aan irrigatiekanalen op het eiland.

Tegenwoordig zijn het niet alleen waterwegen door de bergen, maar lopen er ook diverse wandelroutes langs de levada’s – zo worden er bijvoorbeeld 27 verschillende routes aangeraden, zogenoemde PR’s. Ik wandelde er zelf eentje en raad het je van harte aan. De natuur – met ontelbaar veel verschillende tinten groen – is adembenemend mooi, net als het geweldige uitzicht over de oceaan. Benieuwd naar de verschillende routes? Hier vind je meer informatie.

Het eiland Madeira staat niet alleen bekend om de kleurrijke natuur en prachtige wandelpaden, haast iedereen kent wel de gelijknamige wijn. De meeste mensen kennen Madeira-wijn voornamelijk als kookwijn, terwijl het zoveel meer is. Mijn kennismaking met deze veelal wat zoetige wijn begint in de bergen, vlak buiten de hoofdstad Funchal, bij een wijngaard die al bijna twee eeuwen in dezelfde familie is.

Blandy’s is een van de oudste en bekendste wijnhuizen op Madeira. Ze bezitten meerdere wijngaarden, ik sta tussen de wijnranken van de wijngaard die al in 1826 werd aangekocht. Met een grootte van een hectare is het een relatief grote wijngaard voor de maatstaven van het eiland.

De meeste boeren bezitten namelijk maar kleine stukjes grond. Ondanks dat Blandy’s eigen wijngaarden heeft, werken ze alsnog samen met zo’n vierhonderd boeren op het eiland. Simpelweg omdat ze de druiven nodig hebben om voldoende wijn te produceren.

Typisch voor Madeira is de latada-methode: druiven groeien hoog aan draden en overkappingen in de lucht. Daaronder verbouwen boeren vaak aardappelen of groenten. Dubbele oogst van hetzelfde stuk land, om de productiviteit te optimaliseren. Al is het ooit ontstaan vanuit noodzaak.

De vulkanische bodem is extreem vruchtbaar, maar ook gevoelig voor schimmel. Daarom is 80% van de aanplant tinta negra, een druif die beter bestand is tegen vocht. Witte druiven zijn kwetsbaarder. Van de dertien druivenrassen die officieel zijn toegestaan voor Madeira-wijn, worden er in de praktijk maar zes gebruikt, waaronder Verdelho, Boal en Malvasia.

Na een wandeling door de wijngaard is het tijd om te proeven, waarbij duidelijk wordt hoe gastronomisch Madeira-wijn eigenlijk is. Zo past een vijf jaar oude Verdelho perfect bij noten zoals amandelen en smaakt een tien jaar oude Boal fantastisch bij zoete cake. Maar het hoogtepunt zit ‘m voor mij in de Verdelho uit 2011, die erg goed past bij diverse soorten kaas.

Ondanks dat Madeira-wijn voornamelijk een zoete dessertwijn is, zitten er flinke smaakverschillen tussen wijnsoorten. Waarbij sommige varianten zelfs richting een droge wijn neigen, in plaats van een zoete dessertwijn.

Los van alle wijn en natuur op het eiland, is het heerlijk om door de hoofdstad Funchal te dwalen. Je kunt er goed winkelen, maar het liefst verdwaal ik in de talloze steegjes van de stad. Op elke straathoek vind je namelijk wel iets lekkers. Van goede Portugese koffie (die je overigens vaak gratis krijgt als je een krant koopt) tot aan de beroemde pastéis de nata.

Maar de stad kent ook diverse kaaswinkels, waar veelal kazen vanuit de Azoren verkocht worden. Maak vooral ook een tussenstop bij kleine bakkerijen, waar vaak lokale honingcake, bolo de mel, in de vitrines staat te pronken. Is het toevallig zaterdag? Sla dan de Mercado dos Lavradores niet over, de markt van Funchal.

Nu is de markt elke dag het bezoeken waar (afgezien van zondag, dan is de markt gesloten), maar op zaterdag is de markt nóg levendiger dan op de andere dagen. Op zaterdag trekken namelijk verschillende boeren van over het hele eiland naar Funchal, om op de markt al hun verse producten te verkopen.

Je komt dan ook nauwelijks tot geen geïmporteerde producten tegen op de markt, bijna alles is lokaal. Van kleurrijke groenten tot aan tropisch fruit en van bossen vol kruiden tot aan verse vis, de markt laat zien hoe rijk Madeira is als het aankomt op verse producten. Bestel ook zeker een poncha op het dakterras van de markt, hét lokale drankje van het eiland, gemaakt van brandewijn, honing en citrus.

Uit eten op Madeira kan gelukkig bij veel goede restaurants, teveel om allemaal op te noemen. Van lokale gerechten tot aan fine dining, er is genoeg te ontdekken. Uiteraard deel ik graag mijn absolute favorieten, die je wat mij betreft niet wil missen als je naar Madeira reist.

Bij Il Vivaldi in Funchal zit je gegarandeerd tussen de locals, niet ver van de haven van de stad. Op de menukaart staan dan ook veel gerechten met verse vis, waaronder een bijzondere diepzeevis: scabbard fish, oftewel zwarte haarstaartvis.

Deze vissen leven op zo’n duizend tot tweeduizend meter diepte rondom Madeira en zijn een bekend lokaal gerecht. Vaak wordt de vis geserveerd met aardappel, ui en passievrucht. Zo krijg je een fantastisch gerecht, dat zowel zoet, hartig, zacht en stevig tegelijkertijd is. Bij Il Vivaldi at ik misschien wel de lekkerste variant. Overigens is dit vooral tijdens de lunch een populaire plek.

Wil je dineren met prachtig uitzicht over Funchal en over de oceaan? Reserveer dan een tafel bij Nini Design Centre. Ooit was het een fort, later een discotheek en nu een restaurant met een van de mooiste uitzichten van het eiland. Daarnaast is het een verzamelplek voor kunst, waardoor je ook binnen je ogen uitkijkt.

Op de menukaart staan gerechten zoals garnalen met zoete aardappel, foie gras met honingcake en pickles van ananas, diverse steaks met natuurlijk Madeira-wijnsaus en fantastische desserts. Aanrader!

Dit restaurant op Madeira staat met een vermelding in de Michelingids, wat mij betreft volledig terecht. Ik genoot van een uitgebreid gangenmenu van zes gangen, met bijpassende wijnen. Het bijzondere aan het menu van Gazebo? Haast alle ingrediënten zijn seizoensgebonden en lokaal.

Zelfs de cider die bij de eerste gang werd geschonken wordt gemaakt van appels van het eiland. De gerechten waren stuk voor stuk ontzettend smaakvol, waarbij ik de pompoen met gember, geitenkaas en kerrie misschien wel het lekkerste vond. Al moet ik eerlijk zeggen dat geen enkel gerecht mij teleurstelde, wat een smaken!

Bij Three House, tegenover de markt van Funchal, kookt chef-kok Mauricio Faria met smaken van de hele wereld, maar met haast alleen lokale producten. Daarnaast is alles huisgemaakt door het team, van brood tot boter en pasta. Zo heet de zuurdesemstarter voor het brood Cornelius, en is deze al 168 jaar oud.

Ik genoot bij dit restaurant op Madeira van ceviche, brood met boter (alleen daarvoor kom je al terug – hoe simpel het ook klinkt), gefrituurde scabbard fish met guacamole van lokale bananen, inktvis met Portugese pasta en short ribs die perfect waren gegaard. Elk gerecht zit vol aandacht en smaak.

Zeker als de temperaturen ’s avonds nog aangenaam zijn, is Jard.in Magnólia een heerlijke plek om te dineren. Hoewel je ook binnen plaats kunt nemen, zit ik het liefst in de prachtige tuin. Met uitzicht op diverse bomen, struiken, bloemen en planten. Als je geluk hebt zijn er zelfs live optredens van diverse muzikanten in de tuin.

En het eten? Erg smaakvol, daarnaast serveren ze ook nog eens ruime porties. Ondanks dat ik geen zoetekauw ben was het dessert voor mij de ster van het diner, een millefeuille met banaan en salted caramel.

Aan de rand van het centrum van Funchal vind je KAMPO, een restaurant van chef-kok Júlio Pereira dat gespecialiseerd is in diverse vleesgerechten. Van flinke steaks tot aan verfijnde gerechten zoals een carpaccio met geitenkaas of verse ravioli met ragù, haast alles op de menukaart is smaakvol.

Een signature dish van het restaurant is de tartaar van tonijn, geserveerd is een soort hoorntje. Erg smaakvol, en niet te missen als je hier plaatsneemt!

Bij Quinta do Barbusano, een wijngaard op 250 meter hoogte, wordt geen Madeira-wijn gemaakt, maar juist gewone wijnen. Het bedrijf produceert zo’n 80.000 flessen per jaar en exporteert niet, je kunt de wijnen dus alleen op Madeira drinken. Door het klimaat aan de noordkant van het eiland (regen, wind, vochtigheid) zijn de wijnen een stuk zuurder dan de wijnen van de zuidkant, het is interessant om zoveel verschil op één eiland te proeven.

Maar de voornaamste reden om hier naartoe te gaan? Het uitzicht over de bergen is adembenemend mooi, daarnaast kun je hier fantastisch lunchen. Op open vuur wordt espetada gemaakt, lokale spiezen van rundvlees. Het vlees wordt aan laurierhouten spiesen geregen en vervolgens gegrild op open vuur.

De tafels hebben een soort stellage, waardoor de grote spiesen opgehangen kunnen worden aan haken boven de tafel. Vervolgens kun je het botermalse vlees zo van de spiesen afschuiven. Naast vlees serveren ze hier bolo do caco, typisch brood van Madeira, gemaakt met zoete aardappel en knoflook. Ook de verschillende salades zijn heerlijk, al was ik vooral onder de indruk van het dessert: een mousse van passievrucht. Gemaakt door Elena, de zus van de eigenaar.

De laatste tip is misschien ook wel de beste tip, want wat is Fajã dos Padres een paradijs. Maar echt. Het is zowel een boerderij, een hotel en een restaurant, op het mooiste verstopte plekje van Madeira. Je kunt er namelijk alleen komen met een steile kabelbaan.

Na een wandeling door de prachtige tuinen, vol met tropisch fruit en kleurrijke planten, neem je plaats aan een tafeltje in de zon. Aan de ene kant kijk je uit over de bergen van Madeira, achter je ligt de groene oase van de boerderij en aan de andere kant kijk je uit over de Atlantische Oceaan – waar je overigens vanuit hier ook gemakkelijk een duik in kunt nemen.

Het menu staat vol met heerlijke gerechten, van viskroketjes tot aan octopus met zoete aardappels. Je vindt ook andere lokale gerechten op de kaart, veelal bereid met verse vis. Vraag vooral ook naar een proeverij van de lokale groente- en fruitsoorten. Je zult verbaasd zijn over de smaak en kwaliteit van de lokale mango’s, avocado’s, bananen en meer.

Ben je van plan om Madeira te ontdekken? Goed idee! Gelukkig vlieg je gemakkelijk vanuit Nederland naar Madeira in ongeveer vier tot vijf uur tijd. Verschillende vliegtuigmaatschappijen bieden directe vluchten aan vanaf zowel Schiphol Amsterdam Airport als Eindhoven Airport.

Meer informatie over Madeira? Neem dan eens een kijkje op de website van Visit Madeira en laat je inspireren voor je volgende vakantie!