Dit is waarom Vilnius dé nieuwe foodstad van Europa is

Vilnius is een stad die vast niet bovenaan je lijstje voor stedentrips staat. Het is geen Parijs, Barcelona of Londen, en juist daarom verrast de Litouwse hoofdstad zo enorm. Met zo’n 600.000 inwoners, een historisch centrum dat op de UNESCO-Werelderfgoedlijst staat en een ligging midden in het groen voelt Vilnius intiem en ruim tegelijk. In de winter is het er koud en soms zelfs magisch wit van de sneeuw, in de zomer groen en licht.

Achter die rustige, bijna bescheiden uitstraling schuilt een culinaire scene die allesbehalve klein is. Van traditionele Litouwse kost tot aan de mooiste en lekkerste gerechten bij diverse restaurants in Vilnius, de stad weet te verrassen. Als kers op de taart is er zelfs een jaarlijks festival waarbij de hele stad roze kleurt. Het Vilnius Pink Soup Festival viert de lokale soep šaltibarščiai, een koude soep gemaakt van bieten en kefir.

Litouwen heeft een bewogen geschiedenis en is vaak bezet en onderdrukt geweest. Al in de 13e eeuw ontstond het Groothertogdom Litouwen, dat in de 15e eeuw uitgroeide tot het grootste rijk van Europa.

Na eeuwen van wisselende machtsverhoudingen werd Litouwen in 1990 opnieuw onafhankelijk, als eerste land dat zich losmaakte van de Sovjet-Unie. De hoofdstad ligt bovendien vlak bij de grens en de dreiging van buren is voelbaar in heel Europa. Tegelijkertijd heerst er totaal geen angst in Vilnius.

Juist door de geschiedenis beseffen de inwoners van Vilnius hoe goed het leven vandaag de dag is. Maar ook hoe snel dit kan veranderen. De inwoners van Vilnius zijn dan ook vooral veerkrachtig. Ze beseffen dat ze weinig invloed hebben op de wereldpolitiek, en proberen elke dag zoveel mogelijk te genieten van het leven.

Dat maakt dat Vilnius een stad is van levensgenieters, waarbij eten een belangrijke rol speelt. Sterker nog; Litouwen werd in het World Happiness Report 2024 uitgeroepen tot het gelukkigste land ter wereld voor mensen onder de 30 jaar.

Het liefst ontdek ik een stad al etend, en dat kan in Vilnius erg goed. Natuurlijk wilde ik de beroemde roze soep proeven, maar onderweg kwam ik nog veel meer tegen. Hieronder vind je dan ook mijn favoriete plekken in Vilnius, van de mooiste taartjes tot aan sterrenrestaurants.

Zodra ik ben aangekomen in Vilnius maak ik een wandeling door het prachtige oude centrum, om vervolgens neer te strijken bij Café de Pacai. Dit café is tevens een hotel en galerij en zit gevestigd in een historisch pand in het centrum van de stad.

Ze schenken niet alleen goede koffie, bij Café de Pacai worden de mooiste taartjes gemaakt. Zodra je binnenstapt staren de taartjes je aan vanuit verschillende vitrines, de een is nog mooier dan de ander. Ik kies voor een taartje met yuzu en vanille, vormgegeven als een klein yuzu – een Japanse citrusvrucht. Het taartje is friszuur, licht en goed in balans, al is het haast zonde om het kunstwerkje aan te snijden.

De koffie is heerlijk en voor onderweg neem ik nog een pain suisse met ham en kaas mee – om er later achter te komen dat de vulling niet alleen bestaat uit ham en kaas, maar ook uit een soort ragout met mosterd en augurk. Als ik dit eerder had geweten had ik er vast meer meegenomen.

Nog zo’n heerlijke plek voor koffie, ontbijtjes en gebak is Habits, in de opkomende wijk Paupys. De stad is overzichtelijk, vanuit het oude centrum loop je zo naar deze moderne, ietwat industriële wijk. Neem de tijd en bezoek ook vooral de Paupys Market, een soort foodhall waar het alleen maar om goed eten draait.

Bij Habits begint het team al vroeg, vanaf zes uur ’s ochtends wordt er volop gebakken in de keuken. Niet alleen de lekkerste, maar ook de mooiste croissants en taartjes komen uit de ovens, die je vanaf 9.00 uur kunt proeven.

Zorg er overigens voor dat je op tijd bent, zeker in het weekend is het vanaf 11.00 uur vaak druk. Moet je even wachten? Geen zorgen, het is het absoluut waard. Zo genoot ik hier van de Red Hot Chili Eggs met scrambled eggs, ‘nduja, garnalen, kimchi, paddenstoelen en een versgebakken croissant. Alsof dit nog niet genoeg was kreeg ik ook nog een heerlijke salade met avocado, tomaat, komkommer, sesamzaadjes en ponzu.

Moderne smaken in een moderne wijk, waar je fantastisch kunt brunchen. Houd er rekening mee dat de porties flink zijn, des te meer reden om daarna een wandeling door de wijk te maken.

Naast šaltibarščiai – de roze soep – zijn er nog veel meer soepen te vinden in de stad. Zo ook bij dit restaurant in Vilnius, vlakbij de markt. Baleboste is een plek waar je fantastisch kunt lunchen. De naam van het restaurant betekent ‘huisvrouw’, de menukaart is geïnspireerd op traditionele Joodse gerechten uit Litouwen. Dat wat je vroeger thuis at.

De kippensoep met groenten, knoedels, dille en wortel is rijk, vet en diep van smaak. Er is een gezegde in Litouwen dat als iets zout is, de chef verliefd is – doordat hij gul omgaat met de ingrediënten (of omdat hij is uitgeschoten uit onoplettendheid). De soep is zout, maar zeker niet te zout – de liefde proef ik overigens zeker terug in elke hap.

Daarnaast heeft soep een spirituele betekenis. De ingrediënten komen uit de grond en de damp van de hete soep stijgt op naar de hemel. Daarmee is het de verbinding tussen boven en beneden volgens veel mensen. Een ding is zeker; de soep smaakt hemels.

Daarna volgen huisgemaakte bagels met langzaam gegaard vlees, waarvan ik er het liefst een tas vol mee naar huis neem. De gevulde koolrolletjes – balandėliai – smaken net zo lekker, en een taartje met kersen en maanzaad sluit de lunch af. Bij de lunch drink ik gira (of kvass), een gefermenteerde drank van roggebrood. De frisse smaak zit tussen bier en cola in, licht zoet en erg lekker.

Voor een klassieke Litouwse lunch of een authentiek diner is Etno Dvaras hét restaurant in Vilnius waar je moet zijn. Door de stad heen vind je meerdere locaties, al zijn ze allemaal warm en traditioneel ingericht. Het restaurant is zowel bij locals als toeristen populair, het kan verstandig zijn om een plekje te reserveren.

Hier genoot ik van lokale gerechten zoals šaltibarščiai, de beroemde koude bietensoep met kefir, ei en dille. Dit was hét gerecht dat ik wilde proeven in Vilnius, en de soep stelde niet teleur. De smaken zijn krachtig en fris, het deed me ergens een beetje denken aan gazpacho, maar dan dieper van smaak. Begrijpelijk dat deze soep jaarlijks wordt gevierd tijdens het Vilnius Pink Soup Festival.

Strijk je hier neer voor een lunch of diner? Bestel dan ook vooral cepelinai. Dit zijn grote aardappelknoedels in de vorm van een soort zeppelins, gevuld met vlees en geserveerd met zure room en spekjes. Het gerecht is zwaar, kruidig en verwarmend, met een structuur die een beetje doet denken aan Japanse mochi. Erg lekker!

Een combinatie die misschien niet voor de hand liggend is; Indiase smaken met Portugese tradities bij een restaurant in Litouwen. Toch weet Gaspar’s deze combinatie op zo’n manier uit te voeren dat dit misschien wel mijn favoriete restaurant in Vilnius is.

Het is dan ook niet voor niets dat Gaspar’s beschikt over een Bib Gourmand van Michelin, de onderscheiding voor uitstekende prijs-kwaliteitverhouding. Chef-kok Gaspar Fernandes combineert zijn roots uit het Indiase Goa met de Portugese achtergrond van zijn grootouders, een unieke combinatie die ongelooflijk goed smaakt.

Als je hier een tafel reserveert raad ik je aan om voor het gangenmenu te gaan. De amuses schudden je meteen wakker, alle smaken komen voorbij. Daarna volgt een indrukwekkende reeks gerechten, zoals coquilles met zee-egel en linzen, en een verfijnde variant van butter chicken met pompoen, krokante kippenhuid en aubergine.

Elk gerecht is diep, gelaagd en perfect in balans. Het hoogtepunt is misschien wel de xez xez, een curry uit Goa die je zelden buiten India tegenkomt, hier geserveerd met perfect gegaarde kreeft, tempura-garnalen en huisgemaakt naan. India en Portugal komen bij Gaspar’s samen in Vilnius – en dat smaakt fantastisch.

Vilnius kent relatief veel restaurants met een vermelding in de Michelingids, een Bib Gourmand of een ster. Demo is zo’n restaurant met een Michelinster, zowel een gewone als een groene. Overdag is het een café en kunstgalerie, ’s avonds een plek waar je geniet van de best denkbare gerechten.

Chef-kok Tadas Eidukevičius – in 2024 uitgeroepen tot beste jonge chef van Litouwen – noemt zijn restaurant in Vilnius ‘Demo’ omdat niets hier ooit af is. Het menu, de industriële ruimte, de kunst: alles is in beweging.

Het menu begint met een bouillon van Litouwse planten en paddenstoelen, met vlierbloesemazijn, pijnboompitten en tijm. De bouillon ruikt naar bos en smaakt als een warme deken. Daarna volgen gerechten die elk een verhaal vertellen. Zoals Litouwse donuts met cottage cheese en paddenstoelen, en zelfs een variant met gerookte heilbot. Herinneringen en tradities die Tadas vertaalt naar fine dining.

Ook typische smaken uit Valencia komen voorbij, waar Tadas een tijdje gewoond heeft. Bijvoorbeeld in zijn versie van de Spaanse gambas al ajillo, waarbij hij een perfect gegaarde garnaal serveert met een krachtige saus en een gel van knoflook. Elk gerecht vertelt een verhaal. Over de jeugd van Tadas, over zijn reizen en over Litouwen. Het menu is dan ook een smaakvolle ervaring, die ik je zeker aanraad.

Ook 14 Horses beschikt over een Bib Gourmand. Dit restaurant in Vilnius vind je in een prachtig gerestaureerd paleis uit de 17e eeuw, in het oude centrum van de stad. Het complex is zo gerestaureerd dat je er de hele dag terecht kunt. Er zijn appartementen, er is een koffiezaakje, een bakkerij, een slager, een café om te borrelen met hapjes, het restaurant 14 Horses én nog het sterrenrestaurant Nineteen18.

Bij 14 Horses – gelegen in de oude paardenstallen van het paleis – draait alles om lokaal en seizoensgebonden eten. De meeste ingrediënten komen van hun eigen regeneratieve boerderij niet ver buiten Vilnius of van lokale boeren. Geen chocolade of vanille, alles wat ver komt, blijft buiten.

Chef-kok Justinas Misius kookt volgens een kop-tot-staart-filosofie, ook bij groenten. De gerechten zijn doordacht en verfijnd, maar tegelijkertijd ook toegankelijk. Mijn favorieten? De souffle-pannenkoek met ingelegde forel, ‘KFC’ van shiitake en tofu én een waanzinnig goede shish kebab van varken met een relish van komkommer.

De menukaart is seizoensgebonden en afhankelijk van beschikbare producten, dus de kans is klein dat je deze gerechten nog een keer op de kaart vindt. Maar staan ze erop? Bestel ze direct! Al vermoed ik dat elk gerecht op de kaart net zo smaakvol en bijzonder is.

Als je het oude centrum van de stad ontdekt, is de Halės Market wat mij betreft een must om te bezoeken. Sinds 1906 is dit de markt van Vilnius. Wat ooit een klassieke versmarkt was, is nu deels foodhall en deels ontmoetingsplek voor locals – al worden er nog steeds verse producten verkocht.

Daarnaast zijn er regelmatig evenementen en kun je plaatsnemen aan diverse barretjes of bij sfeervolle restaurants. Houd je van kruidige smaken? Probeer dan de traditionele worst skilandis: een gerookte en gefermenteerde worst die intens, kruidig en ongelooflijk lekker is.

Zeker in de winter vind je veel gefermenteerde producten, ook op de markt. Fermentatie speelt een grote rol in de Litouwse keuken. Lange winters vragen om conserveren, inmaken en fermenteren. Die traditie kom je dan ook overal in de stad tegen, van markten tot aan restaurants.

Vilnius is over het algemeen geen wijnstad (al kun je goede wijnen drinken bij restaurants en barretjes), maar eerder een bierstad. Dat ontdek én proef je bij Alaus Biblioteka, een bierbar die is ingericht als een soort bibliotheek. De ingang zit iets verstopt, vervolgens loop je via een oude houten trap omhoog. Oude kachels en een enorme selectie bieren maken dit dé plek om Litouws bier te begrijpen.

Biersommelier en eigenaar Tomas heeft ongelooflijk veel kennis over bier, niet alleen over Litouws bier. Je kunt reserveren voor een proeverij, of gewoon neerstrijken voor een gezellige borrel. Op de tap is vaak een farmhouse ale te vinden, een typisch bier uit Litouwen dat al generaties lang thuis wordt gebrouwen.

Het is een bijzonder smaakvol bier (tussen blond en tripel in), dat nauwelijks verkrijgbaar is. Tomas heeft het op de tap door zijn goede verhoudingen met boeren in de omgeving, die het vaak alleen voor eigen gebruik brouwen. Het bier is dan ook niet commercieel verkrijgbaar in winkels, des te meer reden om aan te schuiven bij Alaus Biblioteka.

Vilnius is geen stad die schreeuwt om aandacht, veel mensen weten geeneens waar de stad ligt. Daar waar bekendere steden onder de voet worden gelopen door toeristen, kun je Vilnius op je gemak ontdekken – tussen de locals. Al snel zul je ontdekken dat de stad een culinair paradijs is, waar traditie en innovatie hand in hand gaan.

Het is een stad die verhalen vertelt, waar je veel geschiedenis vindt en waar je op elke straathoek wel een verrassing tegenkomt. Van de prachtige universiteit tot aan diverse kerken, het oude centrum en de moderne wijken daaromheen. Vilnius is het ontdekken meer dan waard, het liefst al etend natuurlijk.

Ben je overtuigd geraakt en wil je een stedentrip naar Vilnius plannen? Neem dan eens een kijkje op de website van Go Vilnius, hier vind je alles wat je maar wil weten over de stad. Schaf van tevoren ook een Vilnius Pass aan, hiermee krijg je toegang tot wel zestig musea en bezienswaardigheden.

Reizen naar Vilnius? Dat kan gemakkelijk vanuit zowel Amsterdam Schiphol Airport als Eindhoven Airport, je vliegt er ongeveer twee uur over. Vanaf Schiphol vliegt airBaltic meermaals per dag naar de Litouwse hoofdstad, vanuit Eindhoven is er een directe verbinding met Wizz Air.